Ræða dr. Ágústar Einarssonar rektors Háskólans á Bifröst
við útskrift 7. febrúar 2009

Kæru útskriftarnemar, starfsfólk Háskólans á Bifröst, aðrir gestir.

Þetta er 90. árið sem þessi skóli útskrifar. Alla 20. öldina útskrifaði skólinn forustufólk fyrir land og þjóð og því verkefni er haldið áfram 21. öldina.

Háskólinn á Bifröst er forustuskóli. Við vorum fyrstir skóla í haust til að taka inn nýnema þegar efnahagskerfið hrundi og við vorum fyrstir skóla og líklega sá eini sem bauð nemendum og starfsfólki ókeypis fjármálarágjöf í kreppunni.

Við höfum ákveðið að bjóða í haust fyrstir háskóla hérlendis upp á meistaranám í Evrópurétti, LLM nám, svo og grunnnám í alþjóðafræðum. Við munum markaðssetja nýja viðskiptafræðinámið okkar á ensku í útlöndum því við ætlum að verða útflytjandi á menntun og háskólakennslu. Nýja námsleiðin okkar, Prisma, í samstarfi við Listaháskólann, um menningu og skapandi hugsun, brýtur blað í samstarfi háskóla.

Skólastarfið hér á Bifröst gengur vel og markmið okkar er að bjóða upp á kennslu og rannsóknir eins og best gerist innanlands og í samanburði við nálæg lönd. En við viljum einnig viðhalda þeim einstaka Bifrastaranda sem hér ríkir. Mikilvægur þáttur í því er að bjóða húsnæði á ásættanlegri leigu en það er forsenda skólastarfsins hér. Þetta verkefni leysum við eins og önnur.

Aðrir verða að gera sitt. Lífæð háskólastarfs á Íslandi er landsaðgangur að rafrænum tímaritum og bókum. Stjórnvöld hafa brugðist í fjármögnun þess síðustu mánuði og ef ekki verður skjót breyting þar á er allt háskóla- og vísindastarf á Íslandi í mikilli hættu. 

Við gerðum könnun meðal útskriftarnema fyrir þessa útskrift. Það er mér sérstök ánægja að greina frá niðurstöðunum hér. Yfir 90% útskriftarnema hafa þegar vinnu eða halda áfram námi. Yfir 95% mæla með námi við Háskólann á Bifröst og yfir 90% eru mjög eða frekar ánægðir með námið. Flestir sem halda áfram námi ætla að gera það hér við skólann. Þetta sýnir að við erum á réttri leið og það eru góðar framtíðarhorfur fyrir nemendur okkur.   

Í leikriti Williams Shakespeares um Hinrik V í snilldarþýðingu Helga Hálfdánarsonar spurði biskup nokkur:

Hvað skal oss, herra, nú til varnar verða?

Erkibiskup svaraði: Hyggjum að því; ef það nær fram að ganga,

höfum vér glatað helming eigna vorra;

Tilvitnun lýkur. Ætli þetta eigi ekki við núna, ráðaleysi valdhafa og það stefnir í að helmingur eigna glatist? Í leikritinu og raunveruleikanum fór allt vel og lagt var mikið fé í herför sem tryggði Englendingum völd og metorð erlendis um aldir.

Stöndum við ekki í sömu sporum nú, við sem þjóð og þið, kæru útskriftarnemar, sem framvarðarsveit þessarar sömu þjóðar? Söfnum því fé og leggjum í herför til velsældar. Tvennt skipti máli í slíku, undirbúningur og raunsæi eins og var í herför Hinriks V. Hvernig er því háttað hjá okkur? Hvorugt er í góðu lagi, undirbúningur slakur og raunsæið lítið. Það verður fátt um sigra við slíkar aðstæður.

Ég leyni því ekki við þessa útskrift að ég hef miklar áhyggjur af framtíð útskriftarnema og annarra landsmanna, reyndar fyrst og fremst af efnahagslegri framtíð en þegar enginn er efnahagurinn er stutt í vandamál í andlegum og félagslegum efnum.

Það er auðvelt að segja að með aukinni menntun séu ykkur allir vegir færir. Ef hins vegar umgjörðin hérlendis er ekki í lagi þá farið þið til útlanda og haslið ykkur þar völl. Það er betra en að hokra í eymd og ráðaleysi hérlendis og ég mun ekki lá ykkur það.

Þess vegna skiptir öllu máli að þeir fulltrúar, sem fara með vald ykkar á opinberum vettvangi, hvort sem er á Alþingi, í ríkisstjórn eða í sveitarstjórnum, undirbúi herförina vel og sýni raunsæi. Óraunsæi er hættulegt og margir halda að vandamálin séu einföld. Þau eru það ekki. Reyndar skiptir þriðji þátturinn máli og það er að taka ákvarðanir ekki of seint. Rétt ákvörðun gagnast ekkert ef hún er tekin á röngum tíma.

Þessi greining til lausnar á núverandi vandamálum okkar sem þjóðar er ekki einungis rétt heldur getur hún hjálpað ykkur, kæru útskriftarnemar, í starfi og frekara námi. Undirbúið ykkur vel, sýnið raunsæi og takið ákvarðanir ekki of seint. Þið getið vel lagt mat á í hvaða þáttum fyrrverandi ríkisstjórn brást og hvar er líklegt að núverandi ríkisstjórn og komandi ríkisstjórnir bregðist.

Hér er hins vegar það mikið í húfi að ekkert má bregðast og það er brýning mín til ykkar og þeirra sem fagna með ykkur í dag. Það verður ekki auðvelt fyrir örþjóð, aðeins 320.000 manns, að komast út úr þessu en hinir fáu geta ýmislegt ef stuðst er við stærri hópa.

Það er hægt að læra margt af sögunni og menningunni. Það að Íslendingar eru frjáls þjóð nú á tímum er einungis því að þakka að menningarlegar rætur okkar voru svo djúpar að þær rofnuðu aldrei á eymdartímum fyrr á öldum. Þessar rætur voru bundnar saman með íslenskunni, og Íslendingasögunum. Þetta tvennt, íslenskan og sögurnar, dugðu okkur til sjálfstæðis; reyndar ásamt því að búa langt frá öðrum. Helgi Hálfdánarson, skáld, þýðandi og lyfsali, sem er nýlátinn, færði okkur heimsbókmenntirnar með þýðingum sínum. Hann tengdi þjóð okkar erlendri menningu með bandi bandanna, tungumálinu. Enginn er ómissandi, þótt stjórnmálamenn telji oft að þeir séu það, en það verður erfitt að fylla skarð Helga Hálfdánarsonar.

Þó ákaflega miklir erfiðleikar séu framundan þá er útskriftardagur hátíðisdagur. Sú sem skiptir mestu máli, Náttúran, býður ykkur velkomin og óskar ykkur til hamingju með því að skarta sínu fegursta hér á Bifröst í dag. Héðan koma góðir straumar, góðar minningar, góðir vinir og gott veganesti fyrir framtíðina. Njótið þess alls sem Bifröst getur fært ykkur.

Þakka ykkur fyrir og Guð blessi ykkur öll. Hátíðinni er slitið.